Sabiha Gökçen: Türk Havacılığının Öncüsü

Erken yaşamı ve ailesi

Sabiha Gökçen, 22 Mart 1913 tarihinde Bursa'da dünyaya geldi. Babası Hafız Mustafa İzzet Bey, Edirne Defterdarı olarak görev yaparken Jön Türk hareketine katıldığı gerekçesiyle Bursa'ya sürgün edilmişti. Annesi Hayriye Hanım ise Sabiha'nın çocukluk döneminde hayatını kaybetti. Küçük yaşta anne ve babasını kaybeden Sabiha, ağabeyi Neşet tarafından büyütüldü. 1925 yılında, henüz on iki yaşındayken, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk ile Hünkar Köşkü’nde karşılaşarak eğitim almak istediğini ifade etti. Atatürk, Sabiha'nın zor şartlar altında yaşadığını öğrenince onu evlat edindi ve Ankara'ya götürdü.

Eğitimi

Ankara'ya geldikten sonra Sabiha Gökçen, Çankaya İlkokulu'nda eğitimine başladı. Daha sonra, Robert Lisesi olarak bilinen Arnavutköy Amerikan Kız Koleji ve Üsküdar Amerikan Lisesi'nde eğitim aldı. Ancak, sağlık sorunları nedeniyle öğrenimini yarıda bırakmak zorunda kaldı ve tedavi için Heybeliada ve Viyana'ya gitti. Bir süre Fransızcasını ilerletmek amacıyla Paris'te bulundu. 1934 yılında Türkiye'de Soyadı Kanunu'nun çıkmasıyla birlikte Atatürk, Sabiha'ya "Gökçen" soyadını verdi.

Havacılık kariyeri

Sabiha Gökçen, 1935 yılında Türkkuşu'nun açılış töreninde yapılan planör gösterilerinden etkilenerek havacılığa ilgi duymaya başladı. Atatürk'ün desteğiyle Türk Hava Kurumu'nun Türk Kuşu Sivil Havacılık Okulu'na kaydoldu ve burada yüksek planörcülük brövelerini aldı. Gökçen, yedi erkek öğrenciyle birlikte Kırım'a gönderilerek altı aylık yüksek planörcülük eğitimini tamamladı. Moskova'da motorlu uçak okuluna gitmeyi planlasa da manevi kız kardeşi Zehra'nın vefatı üzerine bu planından vazgeçerek Türkiye'ye döndü.

Atatürk'ün teşvikiyle yeniden havacılık çalışmalarına başlayan Gökçen, Eskişehir Havacılık Okulu'nda özel uçuş eğitimi aldı ve 25 Şubat 1936'da motorlu uçak ile ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Eğitimdeki başarısından dolayı Atatürk, ona dünyada ilk askerî kadın pilot olma potansiyelini ifade etti ve Eskişehir Uçuş Okulu'na gönderdi. Burada on bir ay boyunca özel eğitim aldıktan sonra, 1937'de Türk Hava Kuvvetleri'nde görev aldı.

Dönüm noktaları

Sabiha Gökçen, 1937 yılında Dersim Harekâtı'na katılarak hava saldırısı safhasında görev aldı. Gösterdiği üstün başarı nedeniyle "Türk Hava Kurumu Murassa (İftihar) Madalyası" ile ödüllendirildi. Aynı yıl, Hatay'ın Türkiye'ye katılması sürecinde de önemli bir rol üstlendi. Fransız elçisinin önünde havaya ateş açarak, "Hatay'ın vatana katılması için gerekirse silahlanırız." diyerek kararlılığını gösterdi. Bu olay, Atatürk'ün planının başarılı olmasına katkı sağladı.

1938 yılında, Atatürk'ün arzusu üzerine tek başına gerçekleştirdiği "Balkan Turu" ile dikkat çekti. Vultee tipi bir uçakla İstanbul'dan havalanarak Atina, Sofya ve Belgrad'a gitti. Bu tur, basında büyük ilgi gördü ve Sabiha Gökçen "göklerin kızı" olarak anılmaya başlandı.

Önemli katkıları

Atatürk'ün vefatından sonra, Sabiha Gökçen, kadınların orduda görev almasına ilişkin yasa çıkmadığı için ordudan ayrıldı ve Türkkuşu Uçuş Okulu'na başöğretmen olarak tayin edildi. 1955 yılına kadar bu görevini sürdürdü. Hayatı boyunca toplamda 22 farklı hafif bombardıman ve akrobatik uçakla uçtu. Gökçen, 1940 yılında Hava Okulu'nda öğretmen Kemal Esiner ile evlendi, ancak eşi 1943 yılında vefat etti.

Son yılları ve etkisi

Sabiha Gökçen, 1953 ve 1959 yıllarında ABD'ye giderek Türk toplumunu ve Türk kadınını tanıtma amacıyla büyük bir tur gerçekleştirdi. 1996 yılında, 83 yaşında, son uçuşunu yaparak havacılık kariyerini sonlandırdı. Aynı yıl, Maxwell Hava Üssü'nde "dünya tarihine adını yazdıran 20 havacıdan biri" unvanını aldı. Bu ödül, Gökçen'in havacılığa olan katkılarının uluslararası düzeyde tanınmasını sağladı.

Gökçen, 22 Mart 2001 tarihinde, 88 yaşında kalp yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetti. Ölümünden iki yıl önce, Hukukun Egemenliği Derneği tarafından onuruna bir tören düzenlendi ve adına bestelenen bir eser dinletildi.

Mirası

Sabiha Gökçen'in adı, İstanbul'un ikinci havalimanı olan Sabiha Gökçen Havalimanı'na verilmiştir. Türk havacılığında kadınların yer alması konusunda öncülük eden Gökçen, Türk kadınlarının toplumsal hayatta daha aktif rol almasının önünü açan bir figür olarak anılmaktadır. Sabiha Gökçen, havacılık alanındaki başarıları ve cesaretiyle, sonraki nesillere ilham kaynağı olmaya devam etmektedir.

Not: Bu biyografi, kamuya açık ansiklopedik kaynaklara (Wikipedia) dayanılarak hazırlanmıştır. Tarih ve ayrıntılarda güncel/kesin bilgi için belirtilen kaynağa başvurabilirsiniz.